Welk boek dat iedereen goed leek te vinden, vond jij verschrikkelijk?

‘Welk boek dat iedereen goed leek te vinden, vond jij verschrikkelijk (en waarom)?’ – Peter Zantingh

Peter Zantingh

De honderdjarige man die uit het raam klom en verdween. Dat boek staat voor mijn gevoel al anderhalf jaar in de bestsellerlijsten. Toen ik laatst in mijn favoriete boekhandel was, hoorde ik ook weer hoe het werd aangeraden aan een klant. Omdat het over de wereldgeschiedenis gaat en zo uniek en grappig geschreven zou zijn. Het wordt bovendien verfilmd.

Ik vond het juist erg vervelend geschreven. Het boek gaat over Allan Karlsson die op zijn honderdste verjaardag uit het raam van het bejaardentehuis ontsnapt en op een tocht gaat, waarbij hij steeds meer mensen ontmoet en steeds meer mensen naar hem op zoek gaan. Ondertussen wordt zijn levensverhaal verteld: hoe zijn omging met allerlei wereldleiders, van Mao tot Churchill, betrokken was bij bepalende momenten in de geschiedenis, zoals de uitvinding van de atoombom, en uitzonderlijke dingen deed, zoals ter voet de Himalaya oversteken.

Een soort Forrest Gump dus, maar dan nog veel gekker.

Karlsson is apolitiek en emotieloos: niets wat hem overkomt, kan hem echt overdonderen. Schrijver Jonas Jonasson doet ongeveer hetzelfde met de droogkomische stijl: het barst van de variaties op ‘dat kwam hem niet bijzonder goed uit’ wanneer er iets heel ergs met iemand gebeurt. Dat trucje ging bij mij erg snel vervelen.

Moet je het dan lezen voor de inhoud? Wat mij betreft niet. Dat het een belachelijk verhaal is hoeft nog niet te betekenen dat het slecht is, maar veel van de stukken modderen maar wat aan terwijl Jonasson zich lijkt uit te leven op de ene na de andere bizarre plotwending, waarvan de meeste het verhaal niet vooruit brengen en ook niet echt grappig zijn.

Want humor – daar wordt dit boek vaak om geprezen. Ik zou zeggen: wend je voor een droogkomisch boek met een unieke stijl tot Brusselmans of Van Kooten en laat De honderdjarige… links liggen.

Myrthe van der Meer

Bij de vraag welk boek of welke schrijver je vreselijk vindt, hoor je na je antwoord vaak dat je een Nederlandse schrijver moet noemen – en het liefst een levende, want dat is spannender dan een dode. Dus om me er niet te makkelijk vanaf te laten komen: welk boek van een Nederlandse schrijver viel mij tegen?

En dan merk je als schrijver meteen waarom praten over buitenlandse boeken zoveel gemakkelijker is. Ze zijn op een bepaalde manier neutraal, want de schrijver woont ver weg terwijl kritische opmerkingen over boeken uit eigen land al snel persoonlijk voelen. En over sommige boeken mag je misschien helemaal geen opmerkingen maken. Zoals Tonio, van A.F.Th. van der Heijden.

Toen Tonio uitkwam, was ik er erg benieuwd naar – hoe schrijf je over zoiets verschrikkelijks als de dood van je eigen zoon? – maar ik werd ook bang door alle recensies over een boek dat zo hartverscheurend compromisloos en indringend geschreven was dat de lezer er op geen enkele manier aan kon ontsnappen. Ik ging zelf net weer een sombere periode door en wist niet of ik dat wel aankon.

Dat bleek best mee te vallen. Tonio was een mooi geschreven boek en ik ging er niet aan onderdoor. Sterker nog: ik voelde er eigenlijk niet zoveel bij. Wel bij het eerste deel, de ontreddering rond het ongeluk en het uitzoeken van wat er precies gebeurd was. De directheid waarmee dat geschreven was greep me bij de keel. Maar daarna begon een zich steeds herhalende reeks van jeugdherinneringen, alcoholmisbruik en literaire vergelijkingen, alsof de auteur het verdriet via het schrijven op afstand probeerde te houden, het te rationaliseren door een verstandelijk relaas te schrijven dat zich overal af leek te spelen behalve in het hier en nu. Het raakte mij steeds minder, de ‘verhaallijn’ bleef honderden pagina’s lang op hetzelfde punt steken en ik voelde steeds vaker de neiging om stukken over te slaan. Die traagheid probeerde ik eerst nog te zien als een methode om aan te tonen dat de tijd als een eindeloze herhaling van zetten voelt voor iemand die in de rouw is – maar heeft de literatuur daar niet andere stijlmiddelen voor? Je hoeft toch ook niet een telefoonboek over te schrijven om duidelijk te maken dat je personage het telefoonboek uit zijn hoofd kent? Het voelde alsof hier uit ontzag voor het enorme leed dat achter het boek school de tekst zelf zoveel mogelijk door de redacteur ontzien was.

Zou ik dat alles erg hebben gevonden als de schrijver onbekend was en het boek nog nooit zo jubelend was gerecenseerd? Waarschijnlijk niet. Mijn mening zou hetzelfde zijn gebleven, maar de frustratie en teleurstelling minder groot dan nu, nu het boek overal de wolken werd geprezen als briljant, en het het zelfs presteerde om als autobiografie een van de grootste romanprijzen wist te winnen. Ik vond het knap dat het iemand gelukt was om een literair monument op te richten voor een overleden kind – maar sec als roman beschouwd schortte er behoorlijk wat aan.

Uiteindelijk ben ik tot de conclusie gekomen: waargebeurde boeken blijken altijd lastig te beoordelen. Het onderwerp gaat er al snel met de lezer vandoor en heeft de neiging redacteurs te verblinden. Zou je een waargebeurd verhaal nog steeds net zo’n goed boek vinden als het compleet verzonnen was? In de meeste gevallen is het antwoord denk ik: nee. Ook niet bij PAAZ. Voor een echt geslaagd (fictie)boek is het te lang, heeft het teveel herhaling en te weinig spanningsbogen. In feite lijdt het aan hetzelfde euvel als Tonio. Het is meer een mooie beschrijving van een boeiende status quo dan een goed opgebouwd, boeiend verhaal. En dat is niet erg, maar een heftig of ontroerend onderwerp en een goede schrijfstijl zijn iets anders dan een echt briljante roman. Daarvoor zit de werkelijkheid ons schrijvers en lezers blijkbaar toch teveel in de weg.

Deel dit bericht

Geef een reactie

Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

*

De volgende HTML tags en attributen zijn toegestaan: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>